Yazı İçeriği
B12 vitamini nelerde var? B12 vitamini faydaları B12 vitamini kaç olmalı? Günlük B12 vitamini ihtiyacı ne kadardır? B12 eksikliği belirtileri B12 vitamin eksikliği nedenleri B12 vitamin eksikliği nelere yol açar? B12 eksikliği stres yapar mı? B12 vitamini takviyesi B12 vitamin fazlalığı B12 vitamini kilo aldırır mı?

B12 vitamin eksikliği nedir?

Özellikle unutkanlık yaşayanların eksikliğini fark ettiği B12 vitamini, hayvansal kaynaklı kompleks bir vitamindir. Bitkisel beslenen kişilerde eksikliği daha çok görülen B12 vitamini, tıptaki adıyla siyanokobalamin, kan hücreleri, DNA sentezi ve nörolojik fonksiyonların çoğunda kullanılır. B12 vitamini, eksikliği ve takviyesi ile ilgili merak edilenler…


B12 vitamini nelerde var?

B12 vitamini en çok et, balık ve süt gibi hayvansal kökenli besinlerde bulunur. Bunlar şunlardır:

  • Ciğer (dana, özellikle kuzu ciğeri)
  • Sığır eti, tavuk eti
  • Süt ve süt ürünleri, yoğurt, peynir ve kefir
  • Kabuklu deniz ürünleri, istiridye, midye, yengeç, ıstakoz
  • Alabalık, somon, ton balığı, mezgit

B12 vitamini faydaları

Kan hücreleri ve DNA sentezinin yanı sıra, vücudumuzun birçok fizyolojik reaksiyonlarında kofaktör olarak yer alır. B12 vitamini, koroner arter hastalıkları, perifer damar hastalıkları ve beyin damar hastalıklarından korunmaya yardımcı olur. Demans, Alzheimer ve mide tümöründen de korunmaya destektir.

B12 vitamini kaç olmalı?

B12 vitaminin vücudumuzdaki miktarını tam olarak yansıtan bir tetkik yoktur. Rutin tetkiklerle ‘serum kobalamin’ düzeyine bakılır ve bunun normal değeri <200 ng/L (<148 pmol/L)'dir. Ancak değeri yansıtan farklı testler de mevcuttur. Onlardan biri holotranskobalamin değerinin ölçümüdür. Kobalaminden daha hassas olmasına rağmen rutinde pek ölçülmez. Diğer biriyse metilmalonik asittir. Homosistein de gösterir. Plasma homosistein düzeyi >15 µmol/L üzerinde ise B12 vitamin eksikliği vardır. Ancak homositein düzeyi yalınız B12 azaldığında değil, folat eksikliğinde, B6 vitamin eksikliğinde ve böbrek yetmezliğinde de artar. Yılda bir defa rutin tarama tetkiklerinde B12 değerine bakmak yeterlidir. Ancak şikayeti olanlarda bu sıklık 3 ayda bire kadara düşebilir.

Günlük B12 vitamini ihtiyacı ne kadardır?

Herhangi bir diyet ya da veganlık gibi beslenme şeklini benimsemeyen kişilerin gün içinde yediği yemeklerde 5-30 mcg vardır. Ancak bunun yalınız 1-5 mcg'si emilir. Vücudumuz bu vitamini, yüksek miktarlarda depolama kabiliyetine sahiptir. Vücudumuzda 1000-5000 mcg depolanmış B12 vitamini bulunur. Bunun yarısı karaciğerde birikir. Dolayısıyla günlük alınan miktar eksik olsa bile, eksiklik belirtileri 2-5 yıl sonra ortaya çıkar. Günlük alınması gerekenler miktarlar yaşlara göre şöyledir:

  • 0-6 ay - 0.4 mcg
  • 7-12 ay - 0.5 mcg
  • 1-3 yaş- 0.9 mcg
  • 4-8 yaş - 1.2 mcg
  • 9-13 yaş - 1.8 mcg
  • 14 ve üzeri yaş - 2.4 mcg
  • Gebelikte - 2.6 mcg
  • Emzirme dönemi - 2.8 mcg

B12 eksikliği belirtileri

Genel olarak B12 eksikliği oranı toplumda yüzde 1,5 ile 15 oranındadır. İngiltere ve ABD'de 60 yaşa kadar bu oran yüzde 6 iken,  60 yaştan büyük olanlarda yüzde 20’dir. Afrika’da yaşayan çocuk ve ergenlerde yüzde 70'leri bulur. B12 eksikliği birçok sistemi aynı anda etkiler. B12 eksikliği belirtileri şöyle sıralanabilir:

  • Hafif derecede bir eksiklik varsa, kansızlık(anemi), halsizlik, unutkanlık gibi bulgular görülür.
  • Orta derecede eksiklik olanlarda ise kırmızı kan hücreleri irileşir ve daha belirgin bir kansızlık (makrositik anemi) gelişir. Beraberinde dil mukozasında değişiklikler (glossit) ve distal duyu bozuklukları ortaya çıkar.
  • Ağır eksikliklerde kemik iliği üretimi bozuklukları (lökosit azlığı, trombosit azlığı) başlar. Nörolojik bozukluklar belirginleşir. Ellerde ve ayaklarda uyuşma ve karıncalanma başlar, periferik nöropati, demans ve psikoz gelişir.

B12 vitamin eksikliği nedenleri

B12 vitamin eksikliği, bu vitamine ne çok ihtiyaç duyulan dönemler olan çocuklukta, büyüme çağında, gebelikte daha çok görülür. Sağlıksız ve dengesiz beslenenlerde, katı vegan veya vejetaryen olanlarda da daha çok görülür. Vegan anne tarafından emzirilen çocuklarda da eksik görülebilir. Bunun yanı sıra alkol kullananlarda, ince barsak hastalığı olanlarda (çölyak, enterit, vb), atrofik gastrit, pankreas eksikliğinde, bazı mide ilaçları kullanımında görülür. Diğer eksiklik nedenleri şunlar olabilir:

  • Mide emilim bozukluğu varsa B12 düzeyi de azalır. Mesela total veya kısmi mide ameliyatı olanlarda, Zollinger-Ellison Sendromu veya pernisyöz anemisi olanlarda da eksiklik görülebilir.
  • İnce bağırsak rezeksiyonu ameliyatı olanlarda, ince bağırsağı tutan crohn ve benzeri inflamatuar bağırsak hastalıklarında, pankreas hastalıklarında, giardia, tenya gibi parazitleri olanlarda B12 vitamini azalır.
  • Hayvansal gıdaları az tüketenlerde yine eksiklik söz konusudur.
  • Doğumsal hatalarda görülür. Bunlarda en bilineni intrinsik faktör eksikliğidir.
  • B12 ihtiyacımız arttığında hemoliz, HIV, gebelik, vb) eksiklik meydana gelebilir.
  • Bazı ilaçlar kullanımlarında eksiklik görülebilir.

B12 vitamin eksikliği nelere yol açar?

  • Kan hastalıkları, anemi, bağışıklık sisteminin bozulması ve kanama
  • Nörolojik hastalıklar, uyuşma, deri duyu bozuklukları, reflekslerde bozulma, duruş ve yürümede dengesizlik (ataksi), görme bozukluğu, unutkanlık
  • Demans, deliryum (akut beyin yetmezliği)  ve psikoz gibi ciddi nörolojik hastalıklar
  • Ağız ve dil hastalıkları, mide ve bağırsak sistemiyle ilgili hastalıklar

B12 eksikliği stres yapar mı?

B12 eksikliğinde anksiyete, panik atak,  depresyon ve halüsinasyonlara kadar  birçok  psikiyatrik semptomlar  görülebilir.

B12 vitamini takviyesi

  • Nörolojik bulgular yoksa takviye hidrokobalamin (parenteral B12) 1 mg im. günaşırı,  alınabilir, daha sonra her 3 ayda bir alınabilir.
  • Nörolojik bulgular varsa önce günaşırı 1 mg im., daha sonra ayda bir 1mg im. olarak devam edilir. Beraberinde folik asit 5 mg/gün de alınır.
  • Ağızdan alınan tablet tedavisi ise günde 1 tablet toplam 3 ay alınabilir.

B12 vitamin fazlalığı

B12 vitaminin vücutta fazla olmasının bir zararı yoktur. Çünkü suda eriyen bir vitamindir ve fazlası kolaylıkla vücuttan atılır. Ancak B12 takviyesi alırken dikkat edilmesi gerekenler durumlar vardır. B12 oranı yüksek olanlar B12 takviyesi aldıklarında potasyum düşüklüğü ve trombosit fazlalığı görülebilir. B12 vitamini eksikliği olmadan takviye alınması sakıncalı olmasa da yapılan çalışmalarda, iştah, uyku, halsizlik belirtileri takip edilmiş, bunun sonucunda ilaç almayanlar ve alanlar arasında hiçbir fark tespit edilmemiştir. Dolayısıyla B12 vitamini eksikliği olmadan takviye alınmamalıdır.

B12 vitamini kilo aldırır mı?

B12 vitamini enjeksiyonu bazı kilo verme diyetlerinde önerilir. Ancak ister enjeksiyon isterse ağızdan tablet ile alınan B12 vitamin takviyelerinin kilo vermede bir etkisi yoktur. Aksine kilo alımına neden olabilir.