Yazı İçeriği
Alzheimer nedir? Nedeni hala tespit edilebilmiş değil Genler önemli bir etken Alzheimer belirtileri hastalığı ele verir Alzheimer nasıl anlaşılır? Erken teşhis Alzheimer’da da önemli Alzheimer tedavisinde insülin spreyi Yaşam tarzı değişikliğiyle Alzheimer’ı geciktirmek mümkün

Alzheimer hastalığı belirtileri

Gündelik hayatta bazen iş temposu bazen de duygusal yoğunluklar nedeniyle unutkanlıklar yaşayabiliriz. İlerleyen yaşlarda bu unutkanlıkların sayısı ve sıklığı artabilir; ama basit unutkanlıklar bile bazı hastalıkların habercisi olabilir. Alzheimer da bunlardan biridir. Türkiye’de yaklaşık 400 bin, dünyada 10 milyon kişide teşhis edilen Alzheimer genellikle ileri yaşlarda görülür. 30-40’lı yaşlardan itibaren çoğunlukla unutkanlıkla kendisini gösteren Alzheimer’ın 65 yaşında görülme sıklığı yüzde 1 iken, bu oran 80’li yaşlarda yüzde 30’a yükselir ve yaş ilerledikçe risk artar.


Alzheimer nedir?

Alzheimer; hafızayı kontrol eden nöronlar başta olmak üzere, beyindeki tüm nöronları etkileyen protein plaklarının oluşmasıdır. Sonrasında da kişi günlük işlerini kendi başına yapamaz, zaman-mekan algısını kuramaz hale gelir. Hatta zaman içerisinde konuşma yetisini dahi kaybedebilir.

Nedeni hala tespit edilebilmiş değil

Alzheimer’ın nedeni tam olarak saptanamamıştır. Beyinde patolojik olarak gösterilen amiloid plaklar ve nörofibriler yumaklar sıklıkla Alzheimer ile ilişkilidir ve hastalığın seyri ile bağlantısı vardır. Ancak bu patolojik belirleyiciler sadece Alzheimer’a özgü değildir. Çok sayıda risk faktörü vardır. En güçlü etken ilerlemiş yaştır. Bu hastalığa yakalanma riski normal popülasyona kıyasla ailesinde bunama sorunu yaşayan kişilerde 3-4 kat fazla görülür. Düşük eğitim düzeyi, uzun süreli alkol kullanımı ve Down Sendromu da diğer risk faktörlerindendir.

Genler önemli bir etken

Genetik miras nedeniyle erken yaşlarda Alzheimer tanısı konan kişilerde rahatsızlık süreci daha hızlı ilerler. 65 yaşında bu hastalığa yakalanan kişilerde ise, hastalığın genel olarak 10 yıl içinde ilerlemesi beklenir. Bu süreçler kişiye ve o kişinin taşıdığı diğer hastalık faktörlerine (diyabet hastalığı, kalp ve beyin damar hastalıkları gibi sistemik hastalıklar süreci hızlandırır) göre değişkenlik gösterir.

Alzheimer belirtileri hastalığı ele verir

Alzheimer'in etkenlerinden biri yaştır. Ancak yaşa bağlı olmadan karşılaşılan basit diyebileceğimiz unutkanlıklar, uzun dönemde ilerleyen Alzheimer belirtilerinden biri olabilir. Bu belirtilerden bir veya birkaçını kendinizde ya da yakınınızda fark ettiyseniz, zaman geçirmeden bir doktora başvurmalısınız. Alzheimer’ın kişiler üzerindeki seyri genel olarak şöyledir: 

  • Günlük yaşamı etkileyecek düzeyde unutkanlık (Özellikle yakın zamana ait olayları ve insan isimlerini hatırlayamama)
  • Günlük işleri yerine getirmekte (Örneğin; alışveriş yapma, yemek pişirme ya da bir ev aletini çalıştırma) güçlük çekme
  • Konuşurken kelime bulmakta güçlük çekme
  • Tarihleri unutma veya bildiği yolları bulamama
  • Karar vermekte (giysi seçimi gibi) güçlük çekme
  • Pratik düşünme (hesap yapabilme ya da planlama) becerisinin azalması
  • Sık kullanılan eşyaları yanlış yere koyma (Örneğin; gözlüğünü ayakkabı dolabına koyma)
  • Kişilik değişiklikleri (Örneğin; çevresindeki insanlardan kuşkulanma ve suçlama, içe dönük olma)
  • Ruh hali veya davranışlarda değişiklik (Örneğin; çok çabuk ağlama ve sinirlenme)
  • Sorumluluktan kaçınma
  • Takip etme ve takip edildiği şüphesi taşıma
  • Amaçsız gezinme ve uygunsuz cinsel davranışlar
  • Aşırı yemek yeme ya da hiç yememek, uykusuzluk ve halüsinasyonlar

Alzheimer nasıl anlaşılır?

Tanı sürecinde ilk adım, kişi ve yakınlarıyla detaylı bir görüşme yapılarak, hastalık öyküsünün alınması, detaylı bir fizik ve nörolojik muayene yapılmasıdır. Muayene sırasında kısa süreli hafızayı ölçen standart testler yapılır. Alzheimer ile karışan diğer tıbbi durumları ayırt edebilmek için biyokimyasal testler, hormon testleri, karaciğer fonksiyonları incelenir, B12 vitamin düzeyine bakılır. Alzheimer, depresif duygu durumu ile çok sık karıştırıldığından gerektiğinde psikometrik testler de yapılmalıdır. Tanıyı desteklemek için hastadan son bir yıl içerisinde yapılmamışsa, bilgisayarlı tomografi ve manyetik rezonans görüntüleme (MR) istenebilir. Doktor, tüm bu testlerin sonucunu değerlendirerek tanı koyabilir.

Erken teşhis Alzheimer’da da önemli

Alzheimer’ın şu an için tam anlamıyla bir tedavisi mevcut değildir. Günümüzde uygulanan medikal (ilaç) tedaviler hastalığın ilerleme hızının azaltılmasına yöneliktir. Tedavilerin etkili olabilmesi amacıyla bu ilaçların hastalığın erken ve orta evrelerinde başlanması önerilir. Bu nedenle erken tanı çok önemlidir. Alzheimer ile birlikte ortaya çıkan depresyon, uyku bozukluğu, saldırganlık ve davranış değişikliği gibi ruhsal bozuklukların tedavisi için de birçok etkili ilaç mevcut.

Alzheimer tedavisinde insülin spreyi

Alzheimer için kesin bir tedaviden söz etmek henüz mümkün olmazken tedavinin saptanmasına yönelik çalışmalar sürüyor. Yürütülen bu çalışmalarda beyin ve insülin hormonu arasındaki ilişki araştırılıyor. Beynin hafıza ile ilgili bölümlerindeki düşük değerlerin aynı zamanda düşük glikoz anlamına geldiği ifade ediliyor. Bazı uzmanların buradan hareketle yayımladıkları bir araştırmada, insülin burun spreyinin özellikle insülin direnci olan hastalarda Alzheimer sürecini dikkat çekici bir şekilde yavaşlatabildiği iddia ediliyor. Küçük bir grup üzerinde yapılan araştırma sonucunda insülin burun spreyi alan kişilerin bilişsel yeteneklerinde bir düzelme görüldü. Söz konusu çalışmaya devam ediliyor.

Yaşam tarzı değişikliğiyle Alzheimer’ı geciktirmek mümkün

Alzheimer hastalığını engellemeye yönelik bir takım yaşam tarzı önerileri de mevcut. Bunlardan biri günde 30 dakika yürüyüş. Sigara kullanmamak, fazla kilolu olmaktan kaçınmak, bisiklet kullanmak ve egzersiz de yararlı olabilir. Beslenme ise Alzheimer süreci için son derece önemli. Akdeniz diyeti Alzheimer için en çok önerilen beslenme şekli.